Geen 2 miljard euro belastinggeld voor Tata Steel

De Nederlandse overheid overweegt om 2 miljard euro belastinggeld beschikbaar te stellen voor de verduurzaming van Tata Steel Nederland - één van de grootste industriële subsidies uit de Nederlandse geschiedenis. De vraag is niet óf de Nederlandse industrie moet verduurzamen – dat staat buiten kijf. De vraag is of belastingbetalers miljarden moeten investeren in een bedrijf dat al jarenlang milieu- en gezondheidsregels overtreedt, strafrechtelijk wordt vervolgd en financieel nauwelijks toekomstperspectief heeft.

KAPPEN MET KOLEN geeft minstens drie redenen waarom het antwoord NEE is.

Gezondheid moet voorop staan

Al decennialang ervaren omwonenden van Tata Steel de gevolgen van de uitstoot van schadelijke stoffen. Onderzoeken wijzen op verhoogde blootstelling aan zware metalen, fijnstof en andere zorgwekkende stoffen - met negatieve gevolgen voor de volksgezondheid.

Tata Steel heeft in de afgelopen jaren herhaaldelijk milieunormen overschreden. De Omgevingsdienst Noordzeekanaalgebied heeft daarvoor miljoenen euro's aan dwangsommen opgelegd. Alleen al voor de kooksgasfabrieken liep een dwangsom op tot ruim 17 miljoen euro. Daarnaast kreeg Tata Steel opnieuw een dwangsom van 8,5 miljoen euro wegens aanhoudende overschrijding van emissienormen.

Daar komt bij dat namens zo’n 330.000 omwonenden een massaclaim van 1,5 miljard euro is ingediend wegens gezondheidsschade en waardevermindering van woningen.

Publiek geld hoort de gezondheid van mensen te beschermen, niet de gevolgen te financieren van jarenlang achterstallig onderhoud en vervuiling.

2. Toezichthouders en justitie trekken harde conclusies

Niet alleen omwonenden zijn kritisch. Ook toezichthouders en justitie hebben de afgelopen jaren steeds hardere maatregelen genomen.

De Omgevingsdienst Noordzeekanaalgebied noemt Tata Steel ‘calculerend en opportunistisch’. Volgens de toezichthouder bleken eerdere maatregelen onvoldoende effectief en bleef het bedrijf milieuregels overtreden.

Daarom heeft de Omgevingsdienst aangekondigd de milieuvergunningen van Kooksfabriek 1 en 2 te willen intrekken. Juist deze installaties behoren tot de grootste bronnen van uitstoot van CO₂, stikstof en zeer zorgwekkende stoffen. De toezichthouder wil de fabrieken gecontroleerd sluiten omdat Tata Steel ondanks jarenlange handhaving de problemen niet heeft opgelost. Dat betekent dat een forse emissiereductie ook bereikt kan worden door het sluiten van de meest vervuilende installaties, zonder dat daarvoor 2 miljard euro belastinggeld nodig is.

Daarnaast wordt Tata Steel strafrechtelijk vervolgd door het Openbaar Ministerie. Volgens het OM heeft het bedrijf jarenlang opzettelijk gevaarlijke stoffen uitgestoten, zijn zorgplicht geschonden en ernstig achterstallig onderhoud laten ontstaan. Ook de directie wordt daarvoor vervolgd. Die verdenkingen sluiten aan bij wat inspecties al jaren laten zien: lekkages, scheuren en verouderde installaties waarvoor jarenlang onvoldoende is geïnvesteerd.

Tata Steel is bovendien eigendom van een Indiase multinational. In plaats van structureel te investeren in modernisering en noodzakelijk onderhoud zijn jarenlang winsten uitgekeerd, terwijl de Nederlandse installaties verder verouderden. Het is moeilijk uit te leggen waarom Nederlandse belastingbetalers nu zouden moeten opdraaien voor investeringen die jarenlang bewust zijn uitgesteld.

3. De economische businesscase is zwak

Ook los van de milieuproblemen is de vraag gerechtvaardigd of Tata Steel Nederland economisch nog een houdbare toekomst heeft.

In de boekjaren 2023-2024 en 2024-2025 leed het bedrijf een gecombineerd nettoverlies van ruim 760 miljoen euro. De eigen financiële ruimte om de noodzakelijke verduurzaming te financieren is beperkt en structurele garanties vanuit het Indiase moederbedrijf ontbreken. Tata Group heeft bovendien eerder geprobeerd de Nederlandse activiteiten te verkopen.

En dan zijn er dus de omvangrijke juridische risico's, de genoemde massaclaim, meerdere procedures en strafrechtelijke onderzoeken. De onderneming kreeg al miljoenen euro's aan dwangsommen opgelegd en wordt steeds intensiever gecontroleerd door toezichthouders.

Ook de bedrijfsvoering zelf staat onder druk. Tata Steel is voor een belangrijk deel afhankelijk van de verkoop van staalslakken als bouwstof. Juist over die toepassing bestaan steeds grotere zorgen vanwege de milieu- en gezondheidsschade die deze afvalstof veroorzaakt. Op verschillende plekken in Nederland zijn problemen ontstaan door het gebruik van staalslakken, terwijl ook de export ervan steeds kritischer wordt bekeken. Als die inkomsten wegvallen, wordt de businesscase van Tata Steel Nederland nog kwetsbaarder.

Kortom: een onderneming met grote verliezen, forse juridische risico's, achterstallig onderhoud en een onzekere toekomst is géén kandidaat voor een subsidie van 2 miljard euro. Het uitgangspunt is eenvoudig: de vervuiler betaalt. Niet de belastingbetaler.